Trzebnica

Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Trzebnica
Ratusz w Trzebnicy
Ratusz w Trzebnicy
Herb
Herb Trzebnicy
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat trzebnicki
Gmina Trzebnica
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1250
Burmistrz Marek Długozima
Powierzchnia 8,36 km²
Wysokość 160-210 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

12 727 Green Arrow Up.svg [1]
1463 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 55-100
Tablice rejestracyjne DTR
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Trzebnica
Trzebnica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Trzebnica
Trzebnica
Ziemia 51°18′18″N 17°03′41″E/51,305000 17,061389Na mapach: 51°18′18″N 17°03′41″E/51,305000 17,061389
TERC
(TERYT)
5020320034
Urząd miejski
pl. Piłsudskiego 1
55-100 Trzebnica
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Trzebnica w Wikisłowniku
Strona internetowa

Trzebnica (niem. Trebnitz) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzebnica i władz powiatowych. Położone we wschodniej części Wzgórz Trzebnickich.

Według danych z 30 czerwca 2013 r. miasto miało 12 741 mieszkańców[1].

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 8,36 km²[2].

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Toponimia

Nazwa Trzebnicy wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie.[3]

Nazwa miejscowości pochodzi od prasłowiańskiego czasownika terbiti "karczować (las), trzebić" z dodanym przyrostkiem – nica. Pierwotnie oznaczała osadę powstałą na miejscu wykarczowanego lasu. Istnieje również drugie wyjaśnienie wywodzące nazwę od słowa "trzeba" czyli prasłowiańskiego określenia na składanie ofiary dla przodków tzw. "trzeby" w umiejscowionej w osadzie pogańskiej świątyni.[4][5] Historycy wiążą osadę ze śląskim plemieniem Trzebowian.

W dokumencie łacińskim z roku 1149 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Trebnicha, w 1202 Trebnyc, w 1209 Trebnich, w 1250 "Trebnic villa forensi", w XIV wieku Trebenicz. W spisanym ok. 1300 roku średniowiecznym łacińskim utworze opisującym żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis miasto , z którym święta jest związana wielokrotnie wymieniane jest w formie Trebnica,[6] oraz "Trebnicz".[7] Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formie Trebenicz wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym w Głogowie.[8]

W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel wymienił miejscowość w swoim łacińskim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając dwie nazwy zlatynizowaną Trebnicia oraz zgermanizowaną Trebnitz.[9]

Jeszcze w 1750 roku miejscowość jest wymieniona pod polską nazwą Trzebnica w dokumencie Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska.[10] Niemiecka nazwa stała się urzędową nazwą miasta dopiero w XVII-XVIII wieku po ostatecznym podboju Śląska przez Prusy w roku 1763 roku w wyniku trzech wojen śląskich z Austrią. Nazwę Trzebnica w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[11] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dwie nazwy miejscowości: polską nazwę Trzebnica oraz zgermanizowaną Trebnitz.[5]

Historia

W okolicach miasta na zboczach Winnej Góry (popularnie zwanej "Kocią Górą") znaleziono najstarsze obozowisko ludzkie (Homo erectus) na terenie Polski, datowane na 500 000 lat. Odkrył je wrocławski archeolog Jan Michał Burdukiewicz[12][13][14]

Pierwszy zapis o miejscowości zwanej wówczas Trebnica pochodzi z 1138 roku. W 1202 r. Henryk Brodaty ufundował tu kościół i klasztor, do którego w 1203 r. wprowadziły się przybyłe z Bambergu cysterki. Opactwo trzebnickie było pierwszym żeńskim klasztorem cysterskim na ziemiach polskich. Wiadomość o założeniu klasztoru trzebnickiego jako fundacji przekazała bulla papieża Innocentego III z 22 listopada 1202 roku, na mocy której papież wziął klasztor pod szczególną opiekę. Wprowadzenie sióstr benedyktynek z Bambergu, które w 1218 roku przyjęły regułę cysterską, odbyło się 13 stycznia 1203 roku i zostało przeprowadzone przez biskupa wrocławskiego, Cypriana.[15] Od XIV wieku Trzebnica jest ośrodkiem kultu św. Jadwigi Śląskiej.

Trzebnica otrzymała prawa miejskie w 1250 r., a w roku 1257 wykupiła od klasztoru wójtostwo, uzyskując w ten sposób znaczną niezależność gospodarczą. W XIV wieku miasto znalazło się w granicach księstwa oleśnickiego. W 1348 r. wraz z całym Śląskiem inkorporowana do Korony Czeskiej, a w roku 1742 roku w wyniku wojen śląskich znalazło się w państwie pruskim.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Trzebnicy, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[16].

W 1810 r., za sprawą dekretu sekularyzującego wszystkie klasztory w Królestwie Pruskim, cysterki opuściły Trzebnicę. W XIX wieku miasto przeżyło rozkwit. Rozbudował się przemysł włókienniczy, powstał bank i drukarnia. W 1886 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Wrocławiem, a w 1888 r. otwarto "Zdrój św. Jadwigi". W 1897 rozpoczęto elektryfikację, a w 1910 uruchomiono gazownię miejską.

25 stycznia 1945 do Trzebnicy wkroczyły wojska sowieckie. W marcu i kwietniu 1945 skoncentrowała się tu 2 Armia Wojska Polskiego. Z II wojny światowej Trzebnica wyszła zniszczona w 75%. Od 20 kwietnia do początków czerwca 1945 Trzebnica była pierwszą siedzibą władz województwa wrocławskiego (wojewoda Stanisław Piaskowski)[17].

Zabytki

Bazylika pw. św.Jadwigi i św. Bartłomieja
Widok z "Kociej Góry" na główną część miasta

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[18]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • zespół klasztorny cystersek:
    • kościół par. pw. św. Bartłomieja i św. Jadwigi, z l. 1203-40, l. 1268-69, l. 1740-85
    • klasztor, z l. 1697-1726
    • folwark klasztorny, XVIII-pocz. XX:
      • dwadzieścia budynków mieszkalnych i gospodarczych
      • ogrodzenie murowane
  • kościół pw. św. Piotra i Pawła, z XIII w., z l. 1845-55, ul. Drzymały 1, wieża z XV w.
  • dom, ul. Henryka Brodatego 1, z XVII/XVIII w.
  • plebania, ob. dom, ul. Jana Pawła II 3 (d. Henryka Brodatego 2), z ok. 1700 r., pocz. XX w.
  • dawny hotel „Zdrój Jadwigi”, ul. Leśna 1, z 1888 r.
  • zespół pensjonatu, ul. Oleśnicka 16/18, z 1890-XX w.:
    • pensjonat „Zamek przy Lesie Bukowym”
    • wozownia
    • studnia „Źródło Marii Karoliny”
    • park
  • dom, Rynek 8, z k. XVIII w.
  • szkoła, ul. Stawowa 1, z 1902 r.
  • pałacyk, ul. ks. Bochenka (d.Wolności) 8, z k. XIX / XX w.
  • ogród

inne zabytki:

Urodzeni w Trzebnicy

Komunikacja

Stacja kolejowa i szynobus Kolei Dolnośląskich w Trzebnicy

Przez miasto przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie:

oraz linia kolejowa:

Wszystkie połączenia pasażerskie na linii kolejowej realizują Koleje Dolnośląskie[19]. Dworzec kolejowy, otwarty ponownie po remoncie w 2009 r., znajduje się przy ulicy Kolejowej.

Lokalną komunikację autobusową obsługuje PKS Wołów[20]. Do 2010 r. w centrum miasta istniał dworzec autobusowy. Po jego likwidacji, autokary zatrzymują się na przystanku tymczasowym [21]. W sferze planów znajduje się budowa nowego dworca autobusowego przy stacji kolejowej.[22]

W listopadzie 2010 r. uruchomiono pierwszą w historii miasta linię komunikacji miejskiej, która łączy dworzec kolejowy z kilkunastoma przystankami w całej Trzebnicy[23].

Ok. 13 km na południowy zachód od miasta znajduje się wielofunkcyjne lądowisko Golędzinów.

Sport

Kluby sportowe:

Wspólnoty wyznaniowe

Miasta i gminy partnerskie

Zobacz też

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność 2012
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  4. Władysław Jan Grabski, "300 miast wróciło do Polski. Informator historyczny", PAX, Warszawa 1960, hasło Trzebnica, str. 493.
  5. 5,0 5,1 Trzebnica - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego
  6. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 511, 521.
  7. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 511, 585.
  8. "Codex Diplomaticus Maioris Poloniae", tomus II, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1878, str. 295.
  9. [Nicolaus Henel von Hennenfeld, "Silesiographia Breslo-Graphia", Frankfurt am Main 1613.]
  10. "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750".
  11. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.11.
  12. Muzeum Regionalne w Trzebnicy na stronach Urzędu Miejskiego
  13. Burdukiewicz J.M., 1993: Osadnictwo dolnopaleolityczne w Trzebnicy, Studia Archeologiczne, 24: 5-32.
  14. Burdukiewicz J.M., Śnieszko Z., Winnicki J., 1994: A Lower Palaeolithic settlement at Trzebnica (S.W. Poland), Ethnographisch-Archäologische Zeitschrift, 34: 27-40.
  15. Konopka O.T. SMCB, 2011: Przewodnik po klasztorze św. Jadwigi Śląskiej w Trzebnicy. Biuro Projektowo-Konsultingowe Lotnisk AVIA-PROJEKT, Trzebnica.
  16. Dorota Borowicz: "Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej". Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s.33. ISBN 83-229-2569-7
  17. Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków, pod redakcją Leszka Wiatrowskiego, Wrocław-Trzebnica 1995, s. 208.
  18. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 18.10.2012]. s. 177.
  19. Koleje Dolnośląskie S.A., rozkład jazdy, dostęp: 2013-12-26
  20. Informacja na stronie PKS Wołów, dostęp: 25.12.2013
  21. Nowa Gazeta Trzebnicka, 2012-12-19 Zamiast budowy dworca, stanie na razie dodatkowa wiata, dostęp: 2013-12-26
  22. Nowa Gazeta Trzebnicka, 2013-10-31, Dworzec autobusowy na razie w sferze marzeń, dostęp: 2013-12-26
  23. Komunikat o uruchomieniu komunikacji miejskiej w Trzebnicy, dostęp: 2010-11-04
  24. Sala Królestwa Trzebnica, ul.Piwniczna 8a

Linki zewnętrzne